Τι είναι το γλαύκωμα και ποια είναι τα συμπτώματά του

Το γλαύκωμα είναι μια πάθηση κατά την οποία βλάπτεται σταδιακά το οπτικό νεύρο, το τμήμα του ματιού που μεταφέρει τις οπτικές πληροφορίες στον εγκέφαλο. Η πιο συχνή αιτία είναι η συσσώρευση υγρού στο εμπρόσθιο τμήμα του ματιού, που αυξάνει την πίεση μέσα στο μάτι και πιέζει σταδιακά το νεύρο.

Δεν είναι μία ενιαία πάθηση αλλά μια ομάδα σχετικών παθήσεων, με πιο συχνή μορφή το γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας, το οποίο εξελίσσεται αργά, μέσα σε χρόνια, χωρίς αισθητή προειδοποίηση.

Το γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας, η πιο συχνή μορφή του, συνήθως δεν προκαλεί πόνο, ερυθρότητα ή αισθητή αλλαγή στην όραση στα πρώτα στάδια. Η απώλεια ξεκινά από την περιφερειακή όραση και προχωράει τόσο αργά, που ο εγκέφαλος «καλύπτει» τα κενά και το άτομο δεν αντιλαμβάνεται τίποτα μέχρι η βλάβη να γίνει σημαντική.

Αυτός ο συνδυασμός -καμία προειδοποίηση και μη αναστρέψιμη βλάβη όταν γίνει αντιληπτή- είναι που έδωσε στο γλαύκωμα τον χαρακτηρισμό «σιωπηλός κλέφτης της όρασης». Περίπου οι μισοί άνθρωποι με γλαύκωμα δεν γνωρίζουν ότι το έχουν, ακριβώς επειδή δεν νιώθουν τίποτα.

Ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά μετά τα 40 χρόνια και συνεχίζει να αυξάνεται με την ηλικία, ενώ ένα οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος σε γονέα ή αδέλφι αυξάνει επίσης σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισής του. Άλλοι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν την υψηλή μυωπία, τον διαβήτη, τη μακροχρόνια χρήση κορτιζόνης και προηγούμενο τραυματισμό του ματιού.

Άνθρωποι με αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση, λεπτό κερατοειδή ή συγκεκριμένη εθνοτική καταγωγή που σχετίζεται με υψηλότερο επιπολασμό της νόσου εντάσσονται επίσης σε ομάδες αυξημένου κινδύνου και συνήθως χρειάζονται πιο συχνό έλεγχο από τον γενικό πληθυσμό.

Το γλαύκωμα είναι μία από τις κύριες αιτίες μη αναστρέψιμης τύφλωσης παγκοσμίως και ευθύνεται για εκατομμύρια περιπτώσεις σοβαρής απώλειας όρασης ή τύφλωσης κάθε χρόνο, σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Σε χώρες υψηλού εισοδήματος, το γλαύκωμα είναι από τις πιο συχνές αιτίες προβλήματος όρασης, μαζί με την ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας.

Το μέγεθος του προβλήματος ενισχύει ακριβώς το μήνυμα της πρόληψης: επειδή δεν υπάρχουν συμπτώματα νωρίς, η μόνη μαζική άμυνα απέναντι στο γλαύκωμα είναι ο τακτικός έλεγχος, όχι η αναμονή για κάποιο σημάδι.

Η διάγνωση δεν βασίζεται σε μία μόνο μέτρηση· μια απλή μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης από μόνη της δεν αρκεί, αφού υπάρχουν άνθρωποι με φυσιολογική πίεση που έχουν γλαύκωμα και άλλοι με υψηλότερη πίεση που δεν το εμφανίζουν ποτέ. Χρειάζεται συνδυασμός εξετάσεων για ασφαλές συμπέρασμα.

1. Μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης (τονομετρία).

2. Εξέταση του οπτικού νεύρου και του βυθού, συνήθως με διαστολή της κόρης.

3. Έλεγχος του οπτικού πεδίου, για τυχόν κενά στην περιφερειακή όραση.

4. Μέτρηση του πάχους του κερατοειδούς, που επηρεάζει την ερμηνεία της πίεσης.

Αν έχετε οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος, είστε άνω των 40 ετών, έχετε διαβήτη ή υψηλή μυωπία, το πιο σημαντικό βήμα είναι να κλείσετε πλήρη οφθαλμολογική εξέταση με οφθαλμίατρο και να ρωτήσετε συγκεκριμένα για έλεγχο γλαυκώματος, αντί να περιμένετε να εμφανιστεί κάποιο σύμπτωμα. Δείτε επίσης πόσο συχνά συνιστάται προληπτικός έλεγχος ματιών ανάλογα με την ηλικία σας.

Αυτό το άρθρο δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή ή διάγνωση· αν ανήκετε σε ομάδα κινδύνου ή σας απασχολεί κάτι συγκεκριμένο, η σωστή κίνηση είναι ραντεβού με οφθαλμίατρο, όχι αναζήτηση θεραπείας μόνοι σας.

Δεν υπάρχει θεραπεία που να αναστρέφει τη βλάβη που έχει ήδη γίνει στο οπτικό νεύρο, αλλά υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες που σταματούν ή επιβραδύνουν σημαντικά την περαιτέρω εξέλιξη, κυρίως μέσω μείωσης της ενδοφθάλμιας πίεσης. Οι επιλογές περιλαμβάνουν ειδικές οφθαλμικές σταγόνες, θεραπεία με λέιζερ ή χειρουργική επέμβαση, ανάλογα με τον τύπο και τη σοβαρότητα του γλαυκώματος.

Το κλειδί είναι η έγκαιρη έναρξη θεραπείας πριν χαθεί σημαντικό μέρος της όρασης, γι' αυτό η έγκαιρη διάγνωση μέσω τακτικού ελέγχου έχει τόσο μεγάλη αξία — η θεραπεία που ξεκινά μετά την εμφάνιση αισθητών συμπτωμάτων φτάνει συνήθως αφού έχει ήδη χαθεί μέρος της όρασης που δεν επανέρχεται.

Ένα οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος σε γονέα, αδέλφι ή παιδί αυξάνει σημαντικά τον δικό σας κίνδυνο, οπότε αξίζει να ενημερώσετε τον οφθαλμίατρό σας γι' αυτό ρητά κατά την επόμενη εξέτασή σας, ακόμη κι αν δεν έχετε κανένα σύμπτωμα. Ο ειδικός μπορεί να προτείνει συχνότερο έλεγχο ή συγκεκριμένες εξετάσεις παρακολούθησης ανάλογα με το οικογενειακό σας ιστορικό.

Δεν σημαίνει ότι θα εμφανίσετε σίγουρα γλαύκωμα, αλλά σημαίνει ότι ανήκετε σε ομάδα όπου η τακτική παρακολούθηση έχει μεγαλύτερη αξία απ' ό,τι στον γενικό πληθυσμό χωρίς οικογενειακό ιστορικό. Όταν ο οφθαλμίατρος σάς δώσει συνταγή, δείτε πώς γίνεται η παραγγελία γυαλιών με συνταγή.