Κατηγορίες φακών και προστασία UV στα γυαλιά ηλίου

Η κατηγορία φακού είναι ένας αριθμός από 0 έως 4 που ορίζεται στο ευρωπαϊκό πρότυπο EN ISO^[1] 12312-1 και δείχνει το ποσοστό ορατού φωτός που απορροφά ο φακός: όσο πιο μεγάλος ο αριθμός, τόσο πιο σκούρος και τόσο λιγότερο φως περνάει μέχρι το μάτι σας.

Η κατηγορία 0-1 είναι σχεδόν διάφανη έως ελαφρώς φιμέ, κατάλληλη για συννεφιασμένη μέρα ή εσωτερικό χώρο με πολύ φως. Η κατηγορία 2 είναι η πιο συνηθισμένη για καθημερινή χρήση σε ήλιο μέτριας έντασης. Η κατηγορία 3 απορροφά περίπου 82-92% του ορατού φωτός και καλύπτει τις περισσότερες καλοκαιρινές μέρες, θάλασσα και οδήγηση. Η κατηγορία 4 απορροφά 92-97% και προορίζεται για πολύ έντονο φως, όπως ψηλά βουνά με χιόνι — δεν ενδείκνυται για οδήγηση γιατί σκοτεινιάζει υπερβολικά το οπτικό πεδίο.

Όχι. Το χρώμα και η πυκνότητα του φακού δεν λένε τίποτα για το πόση υπεριώδη ακτινοβολία μπλοκάρει — ένας πολύ σκούρος φακός χωρίς επίστρωση UV μπορεί να προστατεύει λιγότερο από έναν ανοιχτόχρωμο φακό με σωστή επίστρωση, γιατί η προστασία UV προστίθεται ξεχωριστά στο υλικό ή την επιφάνεια του φακού.

Το πρόβλημα είναι ότι ένας σκούρος φακός χωρίς UV προστασία είναι χειρότερος από το να μη φοράτε καθόλου γυαλιά: η κόρη του ματιού διαστέλλεται επειδή αντιλαμβάνεται λιγότερο φως, και έτσι μπαίνει περισσότερη υπεριώδης ακτινοβολία στο μάτι απ' ό,τι θα έμπαινε χωρίς γυαλιά. Γι' αυτό η ετικέτα «100% UV protection» ή «UV400» έχει σημασία εξίσου με το πόσο σκούρος φαίνεται ο φακός, αν όχι περισσότερο.

Ελέγξτε την ετικέτα ή το χαρτάκι του προϊόντος για την ένδειξη «100% UV protection», «UV400» ή αναφορά στο πρότυπο EN ISO 12312-1, και όχι μόνο πόσο σκούρος φαίνεται ο φακός στο μάτι. Τα γυαλιά που πληρούν το ευρωπαϊκό πρότυπο φέρουν σήμανση CE στον σκελετό ή στη συσκευασία.

Στην πράξη, σε ένα οπτικό κατάστημα μπορείτε να ζητήσετε να δείτε το δελτίο προδιαγραφών του φακού, κάτι που δεν υπάρχει σε πολλά γυαλιά που πωλούνται σε λαϊκές αγορές ή περίπτερα χωρίς σήμανση. Αν δεν αναγράφεται πουθενά η προστασία UV, η ασφαλέστερη υπόθεση είναι ότι δεν την έχει.

Η επιλογή κατηγορίας εξαρτάται από την ένταση του φωτός στο περιβάλλον όπου θα τα φοράτε, όχι από προσωπική προτίμηση στο σκούρο χρώμα ή στην αισθητική του φακού. Ένας φωτογράφος ή ένας οδηγός χρειάζεται διαφορετική κατηγορία από έναν ορειβάτη σε χιόνι, ακριβώς επειδή η ποσότητα φωτός που φτάνει στο μάτι διαφέρει δραματικά. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τις πιο συνηθισμένες αντιστοιχίσεις.

Τα περισσότερα γυαλιά ηλίου καθημερινής χρήσης στην Ελλάδα πέφτουν στην κατηγορία 2 ή 3, ανάλογα με το πόσο συχνά βρίσκεστε σε ανοιχτό χώρο το καλοκαίρι. Αν ταξιδεύετε συχνά σε ορεινούς προορισμούς με χιόνι ή κάνετε θαλάσσια σπορ το μεσημέρι, ένα δεύτερο ζευγάρι κατηγορίας 4 έχει νόημα δίπλα στο καθημερινό.

Το EN ISO 12312-1 είναι το εναρμονισμένο ευρωπαϊκό πρότυπο για γυαλιά ηλίου γενικής χρήσης, που καθορίζει τόσο τις κατηγορίες φακών όσο και τις ελάχιστες απαιτήσεις απορρόφησης υπεριώδους ακτινοβολίας, μηχανική αντοχή και οπτική ποιότητα. Χωρίς συμμόρφωση σε αυτό το πρότυπο, ένα προϊόν δεν μπορεί νόμιμα να φέρει σήμανση CE ως γυαλιά ηλίου στην ΕΕ.

Το πρότυπο καλύπτει τόσο τα κλασικά γυαλιά ηλίου όσο και τα πολωτικά, τα clip-on και τα γυαλιά που φοριούνται πάνω από γυαλιά οράσεως. Αν ένα ζευγάρι δεν αναφέρει πουθενά το πρότυπο ή τη σήμανση CE, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι επικίνδυνο, αλλά σημαίνει ότι δεν έχει ελεγχθεί με τον επίσημο τρόπο.

Δεν υπάρχει τρόπος να το ξέρετε χωρίς έλεγχο σε εργαστήριο, και αυτό είναι ακριβώς το πρόβλημα. Ένα ζευγάρι μπορεί να φαίνεται πολύ σκούρο και «σοβαρό» οπτικά, αλλά χωρίς σήμανση CE και δήλωση προστασίας UV δεν έχετε καμία εγγύηση ότι μπλοκάρει την υπεριώδη ακτινοβολία.

Η διαφορά τιμής ανάμεσα σε ένα πιστοποιημένο ζευγάρι και ένα ανώνυμο είναι συνήθως μικρή σε σχέση με το ρίσκο για τα μάτια σε μακροχρόνια έκθεση στον ήλιο, ιδίως το καλοκαίρι σε παραλία όπου η αντανάκλαση από το νερό και την άμμο προσθέτει επιπλέον υπεριώδη ακτινοβολία. Ένα απλό τεστ στο κατάστημα είναι να ρωτήσετε ευθέως για το ποσοστό UV που μπλοκάρει ο φακός — αν η απάντηση είναι ασαφής ή αόριστη, καλύτερα να διαλέξετε άλλο ζευγάρι.

Αν ψάχνετε γυαλιά ηλίου με πραγματική προστασία UV, δείτε τη συλλογή γυαλιά ηλίου ή διαβάστε πώς να διαλέξετε γυαλιά ηλίου ανά σχήμα προσώπου και τι είναι οι polarized φακοί.