Κάθε πότε πρέπει να κάνω προληπτικό έλεγχο ματιών

Χωρίς συμπτώματα ή γνωστούς παράγοντες κινδύνου, ένας ενήλικας κάτω των 40 μπορεί να κάνει πλήρη εξέταση κάθε 5 έως 10 χρόνια, με μια βασική εξέταση αναφοράς στα 40. Από τα 40 έως τα 54 το διάστημα μικραίνει σε 2-4 χρόνια, από τα 55 έως τα 64 σε 1-3 χρόνια, και από τα 65 και πάνω συνιστάται έλεγχος κάθε 1-2 χρόνια.

Αυτά τα διαστήματα ισχύουν για ανθρώπους χωρίς ενοχλήματα· όποιος παρατηρεί αλλαγή στην όραση, πόνο, φωτοψίες ή θολούρα δεν περιμένει το προγραμματισμένο ραντεβού, αλλά κλείνει εξέταση άμεσα.

Ο έλεγχος στα παιδιά γίνεται σε συγκεκριμένα ορόσημα ηλικίας και όχι με σταθερή συχνότητα σαν τους ενήλικες: γενική εξέταση υγείας ματιών στη νεογνική περίοδο, έλεγχος υγιούς ανάπτυξης του ματιού ανάμεσα σε 12 και 36 μηνών, και πλήρης έλεγχος όρασης και ευθυγράμμισης ματιών μεταξύ 3 και 5 ετών, μόλις το παιδί μπορεί να διαβάσει πίνακα οπτικής οξύτητας.

Μετά τα 5 έτη, ο έλεγχος επαναλαμβάνεται κάθε ένα έως δύο χρόνια στο πλαίσιο τακτικών ιατρικών ή σχολικών εξετάσεων. Όποιο παιδί δεν περνά κάποιο έλεγχο παραπέμπεται για πλήρη οφθαλμολογική εξέταση, ακόμη κι αν δεν παραπονιέται για τίποτα.

Παράγοντες όπως ο διαβήτης, η υψηλή αρτηριακή πίεση, το οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος ή η υψηλή μυωπία σημαίνουν πιο συχνό έλεγχο από τα γενικά διαστήματα ηλικίας, ανεξάρτητα από το αν υπάρχουν συμπτώματα. Ο ειδικός καθορίζει την ακριβή συχνότητα ανάλογα με τον παράγοντα κινδύνου.

Ένας διαβητικός, για παράδειγμα, χρειάζεται τακτικό έλεγχο βυθού για διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, μια πάθηση που μπορεί να εξελιχθεί χωρίς κανένα σύμπτωμα μέχρι να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στην όραση. Το ίδιο ισχύει και για όσους έχουν συγγενή πρώτου βαθμού με γλαύκωμα.

Ο προληπτικός έλεγχος εντοπίζει παθήσεις που στα αρχικά στάδια δεν δίνουν κανένα σύμπτωμα, όπως το γλαύκωμα, τη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια και τη ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας. Σε αυτές τις παθήσεις, όσο νωρίτερα εντοπιστεί το πρόβλημα, τόσο περισσότερες επιλογές υπάρχουν για να διατηρηθεί η όραση.

Ο έλεγχος εντοπίζει επίσης απλές αλλαγές στη διόπτρα, που δεν είναι επικίνδυνες αλλά επηρεάζουν την καθημερινότητα — μια συνταγή γυαλιών που έχει ξεπεραστεί κάνει την ανάγνωση ή την οδήγηση πιο κουραστική χωρίς να το καταλαβαίνετε πάντα σταδιακά.

Μια πλήρης εξέταση περιλαμβάνει περισσότερα από μια απλή μέτρηση διόπτρας — η μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης από μόνη της, για παράδειγμα, δεν αρκεί για διάγνωση γλαυκώματος. Χρειάζεται συνδυασμός εξετάσεων που εκτιμούν τη γενική υγεία του ματιού, όχι μόνο την οξύτητα όρασης.

1. Μέτρηση οπτικής οξύτητας για μακριά και κοντά.

2. Έλεγχος διόπτρας (refraction) για τυχόν ανάγκη γυαλιών ή αλλαγή συνταγής.

3. Μέτρηση ενδοφθάλμιας πίεσης.

4. Εξέταση του βυθού και του οπτικού νεύρου, συνήθως με διαστολή της κόρης.

5. Έλεγχος κίνησης και ευθυγράμμισης των ματιών.

Ξαφνική θολή όραση, μαύρες κουκκίδες ή «αράχνες» που εμφανίζονται απότομα, φωτοψίες, πόνος στο μάτι, κόκκινο μάτι που δεν περνάει ή απώλεια μέρους του οπτικού πεδίου είναι λόγοι για άμεσο ραντεβού, όχι για αναμονή μέχρι την επόμενη προγραμματισμένη εξέταση.

Το ίδιο ισχύει αν παρατηρήσετε σταδιακή αλλά αισθητή επιδείνωση της όρασης μέσα σε λίγες εβδομάδες, ακόμη κι αν δεν πονάτε καθόλου — μια τέτοια αλλαγή δεν είναι φυσιολογική και αξίζει επίσκεψη νωρίτερα από το προγραμματισμένο διάστημα, χωρίς να περιμένετε να χειροτερέψει άλλο.

Δεν χρειάζεται ειδική προετοιμασία, αλλά αξίζει να πάτε με κάποιον συνοδό αν γνωρίζετε ότι θα γίνει διαστολή της κόρης, γιατί η όραση κοντά και η ευαισθησία στο φως μειώνονται προσωρινά για αρκετές ώρες μετά την εξέταση, κάτι που δυσκολεύει την οδήγηση. Καλό είναι επίσης να έχετε μαζί σας τα τρέχοντα γυαλιά σας και, αν γίνεται, την προηγούμενη συνταγή σας.

Αν παίρνετε φάρμακα για χρόνιες παθήσεις όπως διαβήτη ή υπέρταση, αναφέρετέ τα στον ειδικό πριν την εξέταση, γιατί επηρεάζουν την ερμηνεία ορισμένων ευρημάτων στον βυθό του ματιού και στη γενική εικόνα της υγείας των ματιών σας, ακόμη κι αν νιώθετε ότι βλέπετε καλά.

Αξίζει επίσης να σημειώσετε πριν το ραντεβού τυχόν ερωτήσεις που θέλετε να κάνετε στον ειδικό —για παράδειγμα αν παρατηρήσατε πρόσφατα δυσκολία στην ανάγνωση από κοντά ή κόπωση σε παρατεταμένη χρήση οθόνης— ώστε να μην ξεχαστούν στη διάρκεια της εξέτασης και να αξιοποιήσετε πλήρως τον χρόνο με τον ειδικό. Αν ο έλεγχος καταλήξει σε συνταγή, δείτε πώς γίνεται η παραγγελία γυαλιών με συνταγή.